وهب ( ابن - ) عبد الله ( 125 - 197 ) آزاد شدهء يزيد فهرى در مصر بزاد و در همانجا درگذشت . دو كتاب « موطّاء » كبير و صغير را او در مدت 20 سال براى مالك بن انس ، امام سنّيان ( 95 - 179 ) نگاشته است ( خلكان 2 : 241 : 1 ) ابن وهب از منابع ياقوت است و در 15 جا از وى مطالب جغرافياى مذهبى حج را نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ص 163 ، ترجمهء فارسى ص 151 ، پانوشت 5 . هذبانى : ن . ك : يعقوب هذبانى - چ ع 1 ص 174 ، فارسى ص 161 - 162 . هروى : بو الحسن على ( م 611 ) پسر بوبكر ، جهانگرد بود و تاريخ‌نگار شد . ريشه در هرات داشت . در موصل زاده شد و در حلب مىزيست . ياقوت از گفتهء خود هروى نقل آرد كه : در سال 567 به قدس آمدم و در شهر خليل ( حبرون ) گورگاه پيامبران را ديدار كردم ( چ ع 2 : 468 ) خلكان نكوهش‌گرانه گويد : به هر جا كه دستش مىرسيد خط مىنوشت ، من خط او را بر در وضوخانه نيز ديدم كه اين متلك نوشته بود « بيت المال فى بيت الماء - جاى اندوخته در دستشويى است » با اين حال او فاضل بود و با دانش كيميا ، به دربار ملك ظاهر پسر صلاح الدين ايوبى تقرب يافت ، تا برايش رباطى برپا كرد كه در آن درس مىگفت ، و در همانجا به خاك شد . من شاخهء خشكيده‌اى را ديدم كه خود او چيده و وصيت كرده بود بر گورش نهاده شود . سپس سه كتاب « تذكرة هرويه » ، « خطب هرويه » و « اشارات الى معرفة الزيارات » را به هروى نسبت داده است . ياقوت در اين كتاب 11 جا ، مطالب تاريخ و جغرافيا از وى نقل مىكند . هريره : ( بو - ) دوسى ( 21 - 59 ) از ياران پيامبر ( ص ) است . شيخ محمود بوريه كتابى در زندگينامهء اين مرد بنام « شيخ المضيرة » - پير دوغ با ( ثعالبى انزايى نژاد ص 313 ) به عربى چاپ كرده او را دروغ‌پرداز خوانده است . ياقوت 20 جا از وى نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ص 279 ، ترجمهء فارسى ص 248 ، پانوشت 3 . هشام ( ابن - ) بازسازى كنندهء سيرهء ابن اسحاق است . ن . ك ابن اسحاق . هشام كلبى : ن . ك كلبى هشام ، و مقدمه چ ع 1 ص 7 ، ترجمهء فارسى 7 پانوشت 6 . هلال صابى : پسر محسن ( 359 - 448 ) از خاندان صابيان عرب شده در شمار مترجمان از سريانى به عربى است ( زركلى 9 : 94 ) . تاريخ « صابى » را آمد روز به عنوان دنبالهء تاريخ طبرى چاپ كرد . ياقوت در معجمد 12 جا از كتاب او نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ص 90 ، ترجمهء فارسى ص 85 ، پانوشت 9 . همام معرى : پسر فضل معاصر بو العلاء معرى ( 363 - 449 ) بود و تاريخى نگاشت . ياقوت 9 جا از وى نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ص 87 ، ترجمهء فارسى ص 83 ، پانوشت 4 . همدانى : احمد پسر اسحاق . ياقوت تنها در يك جا ( چ ع 2 : 19 : 3 ) تاريخچهء حايط العجوز مصر را از وى نقل كرده است .